Autor: Wasielewski M., Dawydow W.

ISBN: 978-83-204-3433-0

Ilość stron: 330

Data wydania: 11/2008

Podręcznik jest przeznaczony dla młodzieży szkół podstawowych, średnich i studentów pierwszych lat studiów, dla nauczycieli, dydaktyków i wykładowców  chemii. Książka powstała z myślą o bezpiecznym prowadzeniu eksperymentów chemicznych w szkołach różnego stopnia.

W pierwszych sześciu rozdziałach opisano reguły bezpiecznej pracy w laboratorium szkolnym, niebezpieczne reakcje chemiczne, wybuchy i niewybuchy materiałów, ryzyko użycia niektórych substancji wybuchowych, eksplozje preparatów oraz podano zajmujące zadania o regułach bezpiecznej pracy chemika.

W dalszej części przedstawiono gry dydaktyczne dotyczące bezpieczeństwa pracy laboratoryjnej, a następnie wymieniono pytania testowe oraz podano odpowiedzi do zadań i testów o zasadach bezpiecznej pracy chemika.

Cennym uzupełnieniem książki jest wykaz literatury dla ucznia i nauczyciela oraz wybrane ustawy i rozporządzenia.

Rozdziały:

1. Wiedza, praktyka i przepisy prawne 
1.1. Potrzeba zdrowego rozsądku i dobrego przykładu 
1.2. Nieznajomość prawa nie zwalnia od odpowiedzialności 
1.3. Jak sobie pościelesz... czyli o przygotowaniu pracowni do zajęć 
1.4. Dobre planowanie to połowa sukcesu 
1.5. Ile jest warte życie, czyli o materiałach niebezpiecznych 
1.6. O potrzebie klasyfikacji i oznaczania materiałów niebezpiecznych 
1.7. Co dziś mamy w karcie (charakterystyki)
1.8. Nie ma substancji bezpiecznych, czyli krótko o truciznach 
1.9. Trochę informacji o dawkach substancji
1.10. Wielkości dawek, wskaźniki szkodliwości, stężenia dopuszczalne substancji 
1.11. Nie tylko dawka 
1.12. Niech będzie zachowany umiar (zwłaszcza przy zakupach odczynników) 
1.13. Na co szczególnie uważać przy zamawianiu odczynników 
1.14. Kancerogeny, teratogeny, mutageny 
1.15. Nie ciągnij tygrysa za ogon, czyli o materiałach radioaktywnych
1.16. Transport i przenoszenie substancji oraz preparatów chemicznych 
1.17. Jaki pan - taki kram, czyli o przechowywaniu odczynników
1.18. Ach, te niezgodne odczynniki! 
1.19. Etykieta konieczna nie tylko na dworze królewskim 
1.20. EHI   Kłopotliwi nieznajomi 
1.21. Nasze drogie odpady chemiczne 
1.22. Odpady niebezpieczne 
1.23. Przechowywanie niebezpiecznych odpadów ciekłych i stałych
1.24. Zapoznaj się, zrozum, zastosuj, czyli o instruktażu BHP

2. Reguły bezpiecznej pracy chemika w historij i historyjkach 
2.1. Gdy nie znano reguł bezpiecznej pracy w laboratorium
2.2. W pracowni chemicznej nie pozwalaj sobie na nieuwagę
2.3. W trakcie eksperymentów  zachowuj jak największą ostrożność
2.4. Nigdy nie pracuj sam w laboratorium
2.5. Pracownia chemiczna to nie miejsce na niemądre żarty
2.6. Wykonuj tylko wskazane doświadczenia, zgodnie z instrukcjami
2.7. W pracowni chemicznej noś okulary ochronne
2.8. Przy pracy w laboratorium używaj środków ochrony osobistej
2.9. Używaj czystych naczyń i sprawnego sprzętu
2.10. Nie używaj przeterminowanych odczynników 
2.11. Nie wykonuj zbyt wielu czynności lub doświadczeń naraz
2.12  Sprawdzaj sprzęt przed reakcją chemiczną i nie zostawiaj go bez opieki 
2.13. Nie spożywaj pokarmów w laboratorium
2.14. Nie próbuj rozpoznawać odczynników na podstawie smaku
2.15  Zapach substancji badaj ostrożnie, nie rób głębokiego
2.16. Nie nachylaj się nad naczyniem, w którym zachodzi reakcja chemiczna 
2.17. Prace z substancjami toksycznymi, łatwopalnymi lub o niemiłym zapachu prowadź pod wyciągiem
2.18. Nie zamykaj hermetycznie naczynia z reagującą substancją
2.19. Wlewaj zawsze kwas do wody - nigdy na odwrót
2.20. Zachowaj szczególną ostrożność przy pracach z rtęcią
2.21. Bądź uważny przy pracach z metalami ciężkimi
2.22. Uprzątnij rozlany lub rozsypany odczynnik
2.23. Jak najmniej odpadów chemicznych w pracowni
2.24. W razie wypadku zachowaj spokój

3. Zrób to sam, czyli o bezpiecznym wykonywaniu niektórych czynności laboratoryjnych
3.1. Odczytywanie etykiet
3.2. Przelewanie cieczy 
3.3. Dozowanie odczynników chemicznych
3.4. Niebezpieczeństwa pipetowania ustami 
3.5. Mycie i suszenie szklanych naczyń laboratoryjnych
3.6. Ogrzewanie cieczy łatwopalnych
3.7. Używanie palnika - niezbędna ostrożność
3.8. Sprawdzanie czystości gazów palnych przed ich zapaleniem
3.9. Aparat Kippa - użyteczny, ale nie zawsze bezpieczny
3.10. Pochłanianie niebezpiecznych gazów 
3.11. Doświadczenia pod zmniejszonym lub zwiększonym  ciśnieniem
3.12. Bezpieczne obchodzenie się z butlami gazowymi

4. Niebezpieczne reakcje chemiczne, wybuchy i niewybuchy
4.1. Pasja mija, skutki zostają
4.2. Niektóre substancje wybuchowe i towarzyszące im ryzyko
4.3. Eksplozje gazów 
4.4. Kilka „wystrzałowych" eksperymentów

5. Błędy, pomyłki i pierwsza pomoc
5.1. Zagrożeń można uniknąć
5.2. Panika niewskazana
5.3. Wybuchy, stłuczone szkło i zranienia
5.4. Cnota roztropności a pożary
5.5. Palne gazy, rozpuszczalniki i oparzenia termiczne
5.6. Pamiętaj chemiku młody...czyli o oparzeniach kwasami
5.7. Amoniakowa fontanna a oparzenia zasadami
5.8. Litowce- gdy woda staje się niebezpieczna
5.9. Chlor i brom – podstępne fluorowce
5.10.Reakcje samoprzyspieszające a zatrucia gazami
5.11.Nie bądź „szczurem laboratoryjnym" - zatrucia drogą pokarmową
5.12. „Elektryka prąd nie tyka", chemik musi uważać: porażenia elektryczne
5.13. Odmrożenia równie niebezpieczne jak oparzenia 

6. O regułach bezpieczeństwa z uśmiechem
6.1. Niebezpieczeństwa reguł bezpieczeństwa
6.2. Przykazanie siódme - nie kradnij!
6.3. Gdy sąsiadów nie ma w domu
6.4. Małpa w laboratorium
6.5. Spragniony student.
6.6. Sprytny chemik
6.7. Ryzyko zawodowe
6.8. Uśmiech z Internetu  

7. Zajmujące zadania o regułach bezpiecznej chemika  
7.1. Interesujące zadania - trwalsza wiedza
7.2. O rozbitej kolbie 
7.3. O podstępnym szklanym dzwonie
7.4. O uniwersalnym adsorbencie
7.5. O toksycznym tlenku azotu
7.6. O wybuchającym gazometrze 
7.8. O zagadkowych dziurach
7.9. O pękniętej probówce
7.10. O wywabiaczu plam
7.11. O niebezpiecznym wodorosiarczku sodu
7.12  O zdarzeniu w laboratorium studenckim
7.13. O kofeinie w coca-coli
7.14. O nocnym wybuchu  
7.15. O nieszczęściu w łazience
7.16. O wypadku przy transporcie chemikaliów
7.17. O podstępnym roztworze 7.18.O utraconym estrze  
7.18. O trującym chlorze   
7.19. O toksycznych odpadach w Morzu Czarnym

7.20. O indykatorze odpadów komunalnych 
7.21. O niebezpieczeństwach mieszania różnych substancji 
7.22. O przypadkowym zmieszaniu substancji raz jeszcze
7.23. O zapachu zgniłych jaj  
7.24. O barwieniu płomienia 
7.25. O płonącym banknocie 
7.26. O tym co pewniejsze: nos czy wartość NDSCh  

8. Gry dydaktyczne dotyczące bezpieczeństwa pracy laboratoryjnej 
8.1. Gra o bezpieczeństwo
8.2. Gra dydaktyczna „Śledztwo inspektora BHP"
8.3. Gra czynnościowa „Unikaj oparzeń chemicznych"
8.4. Gra dydaktyczna „Zostań ekspertem od substancji i preparatów niebezpiecznych" 
8.5. Gra dydaktyczna „Odczynnik tygodnia"
8.6. Gra planszowa „Rozmieść prawidłowo odczynniki" 

9. Bezpieczeństwo na sto dwa - pytania i zadania testowe   

10. Odpowiedzi do zadań o zasadach bezpiecznej pracy chemika 

11. Odpowiedzi do pytań i zadań testowych z zasad bezpieczeństwa w szkolnym gabinecie chemicznym

Dodatki:
A. Niektóre znaki ewakuacyjne 
B. Znaki bezpieczeństwa: ochrona i higiena pracy
C. Tablice urządzeń elektrycznych 
D. Znaki ochrony przeciwpożarowej 
E. Wyposażenie apteczki w szkolnej pracowni chemicznej 
F. Klasyfikacja substancji i preparatów niebezpiecznych, ich oznakowanie oraz charakterystyka  
G. Zwroty R wskazujące rodzaj zagrożenia i ich numery 
H. Zwroty S określające warunki bezpiecznego stosowania substancji niebezpiecznej lub preparatu niebezpiecznego 
I. Wzór karty charakterystyki substancji niebezpiecznej lub preparatu niebezpiecznego 
J. Wartości najwyższych dopuszczalnych stężeń wybranych związków chemicznych szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy
K. Wykaz odczynników najczęściej używanych w szkołach wraz z symbolami zagrożenia, zwrotami zagrożenia R i z bezpieczeństwa S
L. Niektóre odczynniki rakotwórcze (kancerogenne) (lista A) odczynniki podejrzewane o takie działanie (lista B) oraz wybrane substancje mutagenne
M. Niektóre substancje niekompatybilne (niezgodne)
N. Sposób magazynowania materiałów z podziałem na grupy zagrożenia 
O. Zasady neutralizacji i utylizacji i niektórych odpadów spotykanych w szkolnych pracowniach chemicznych
P. Odporność chemiczna niektórych rodzajów rękawic
R. Niektóre niebezpieczne reakcje chemiczne
S. Główne klasy związków tworzących nadtlenki
T. Karty do gry dydaktycznej „Rozmieść prawidłowo oda Odpowiedzi do gry dydaktycznej „Rozmieść prawidłowo odczynniki"